28. Festiwal Kultury Żydowskiej w Krakowie: Syjon

70 lat temu powstało Państwo Izraela.  100 lat temu swoją niepodległość odzyskała Polska. Spełniło się w ten sposób marzenie Polaków i Żydów o własnym wytęsknionym i wymarzonym kraju. Marzenie o Syjonie.

W roku tych dwóch rocznic, to właśnie Syjon stał się tematem kolejnego Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie, który odbył się dokładnie 30 lat od jego pierwszej edycji w 1988 roku.

Syjon był inspiracją lub tematem niemalże wszystkich z 260 wydarzeń 28. Festiwalu Kultury Żydowskiej

WYKŁADY

Syjonizm, powstanie i rozwój Izraela były tematami wykładów, które wygłosili: dr Gadi Taub (IL), Prof. Dan Bahat (IL), Konstanty Gebert (PL), prof. Edwin Seroussi (IL), Ruth Calderon (IL) oraz Anna Azari, Ambasador Izraela w Polsce. Drugą serię wykładów poświęciliśmy Żydom w Polsce odrodzonej – zarówno w dwudziestoleciu międzywojennym, jak też po II wojnie światowej. Prelegentami byli: prof. Stanisław Krajewski (PL), prof. Anna Landau-Czajka (PL), Katarzyna Zimmerer (PL), dr hab. Michał Galas (PL), prof. Jacek Leociak (PL).

30 lat istnienia i działalności festiwalu podsumował w swoim wykładzie zatytułowanym Spełniony sen: od sztejtl do Syjonu, założyciel i dyrektor FKŻ – Janusz Makuch.

Trzeci już raz integralną częścią programu edukacyjnego Festiwalu Kultury Żydowskiej stał się Program Literacki, przygotowany wspólnie z Krakowskim Biurem Festiwalowym, operatorem projektu Kraków Miasto Literatury UNESCO. W tym roku ze swoimi czytelnikami i festiwalową publicznością spotkali się: Anna Bikont, Włodek Goldkorn, Mikołaj Grynberg, Małgorzata Czyńska oraz Marcin Wicha. 

W należącym niegdyś do Czesława Miłosza mieszkaniu odbyły się kameralne spotkania pod wspólnym tytułem Powroty, których gośćmi byli: prof. Aleksander Fiut, Katarzyna Zimmerer oraz dr Michalina Kmiecik. Nawiązaniem do naszego literackiego projektu O-KAZ były warsztaty literackie dla dzieci pt. Spacermistrz, prowadzone przez Ulę Palusińską i Michała Mądrackiego.

nagrania wykładów 28. FKŻ

 

MUZYKA

Znakiem firmowym Festiwalu Kultury Żydowskiej jest muzyka. Wiele projektów ma na festiwalowych scenach swoją polską lub nawet europejską premierę, niektóre z nich powstają specjalnie na nasze zamówienie. Łączy je jedno: pokazują, w jakich kierunkach podąża współczesna kultura żydowska w Izraelu i Diasporze.

Główną sceną festiwalową była tradycyjnie synagoga Tempel. To tam właśnie odbyła się światowa premiera utworu Dybbuk, który na zamówienie FKŻ skomponował polsko-żydowsko-białoruski kompozytor, mieszkający w USA – Wlad Marhulets. Koncert wykonał David Krakauer (US), któremu ten utwór został przez kompozytora dedykowany oraz krakowski kwartet smyczkowy Pan Ton Quartet (PL).

Oficjalną inauguracją 28. FKŻ był Koncert Kantorów, zatytułowany Którzy ufają w Panu, są jak góra Syjon. Wystąpili dwaj bracia-kantorzy: Yaakov Lemmer (US) i Shulem Lemmer (US) oraz Shlomo Seletski (IL); izraelski chór The Bells Vocal Ensamble pod dyrekcją Yossiego Schwartza, akompaniował Menachem Bristowski (IL).

Muzykę Żydów aszkenazyjskich na scenie w synagodze zaprezentowali: Eleanor Reissa i Klezmer Brass Allstars (US) w projekcie Vilde Mekhaye, Leopold Kozłowski i jego uczniowie (PL), a także genialna Orkiestra Klezmerska Teatru Sejneńskiego (PL), z którą gościnnie wystąpili: Frank London, David Krakauer oraz Michael Alpert (US).

Muzykę Mizrachijczyków zaprezentowała debiutująca w Europie Jerusalem Orchestra East & West pod dyrekcją Toma Cohena (IL) z towarzyszeniem kantorów: Emila Zrihana (IL) i Moshe Louka (IL). Nie zabrakło też muzyki klasycznej zagranej na najwyższym poziomie przez renomowany The Jerusalem Quartet (IL), jak też współczesnego izraelskiego funku w najlepszym wydaniu i wykonaniu The Kutiman Orchestra.

Koncert Vilde Mekhaye w wykonaniu Eleanor Reissa i Klezmer Brass Allstars oraz koncert Kutiman Orchestra były transmitowane na żywo przez patrona 28. FKŻ – Radio Kraków.

Koncert Kantorów dedykowany był Tadowi Taube – przyjacielowi i darczyńcy festiwalu, z okazji otrzymania przez niego tytułu Doktora Honoris Causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Koncert Jerusalem Orchestra East & West odbył się pod patronatem Kulczyk Foundation i był dedykowany pamięci Jana Kulczyka, a patronat nad koncertem Leopolda Kozłowskiego objęło Województwo Małopolskie. 

Od wielu już lat ważną częścią muzycznego programu FKŻ jest tzw. nowa scena. W tym paśmie koncertowym – odbywającym się w kazimierskich klubach, teatrach i pubach –możecie posłuchać, jak brzmi współczesna muzyka klubowa Izraela, poznać różne niszowe projekty i muzyków, którzy będąc na początku swojej kariery muzycznej, wnoszą ważny wkład w to, jak brzmi współczesny Izrael.

Dwie artystki z dwóch różnych biegunów muzycznych zagościły w Teatrze Nowym: debiutująca w Polsce Noga Erez jest znaną postacią na scenie muzyki elektronicznej Tel Awiwu, gdy tymczasem Victoria Hanna to wielka i ukształtowana osobowość sceniczna: jej koncerty to w zasadzie performanse, które eksplorują ukryte znaczenia języka, docierają do jego źródeł, z powodzeniem łącząc rap i teksty starohebrajskie lub aramejskie.

Klub Hevre pojawił się na mapie muzycznej FKŻ po raz pierwszy. Swoją eksperymentalną, elektroniczną muzykę zagrał tam Yudko, a jego koncertowi towarzyszyły wizualizacje 360°, specjalnie na ten koncert przygotowane przez krakowski kolektyw ElektroMoon Vision i Kiritiana Fluxa z Berlina. Drugi wieczór w Hevre wypełniły przedwojenne tanga polsko-żydowskich kompozytorów w mistrzowskim wykonaniu Małej Orkiestry Dancingowej pod dyrekcją Izraelczyka – Noama Zylberberga.

Nocami festiwalowe życie tętniło w Alchemii. Odbyły się tam jam sessions z Abate Barihunem (IL), Frankiem Londonem (US), koncert Sefi Zislinga (IL), impreza DJ-ska z Omri Smadarem (IL) i Kixnare (PL), a także afterparty z Tederem po koncercie Szalom na Szerokiej.

Barka jest już stałą lokalizacją najlepszych imprez DJ-skich festiwalu i Krakowa. W tym roku wspólnie z telawiwskim Tederem zorganizowaliśmy tam imprezę otwarcia, jak też ciągle utrzymujący się na szczycie popularności wśród klubowych imprez Krakowa – Teder Weekender: Krakow Meets Tel Aviv. Ostatni koncert 28. FKŻ odbył się w Chederze: wystąpił telawiwski zespół Young Yosef, który przeniósł publiczność do kultowego nowojorskiego klubu Studio 54.

Kulminacją programu muzycznego był jak co roku "Szalom na Szerokiej" – trwający 7 godzin koncert dla około 15-tysięcznej publiczności, nie bez powodu nazywany "żydowskim Woodstockiem".

W samym sercu żydowskiego Kazimierza zaprezentowali się w tym roku: Frank London, Eleanor Reissa i Klezmer Brass Allstars (US), The Kutiman Orchestra (IL), Jerusalem Orchestra East & West (IL) z Emilem Zrihanem i Moshe Loukiem (IL), Orkiestra Klezmerska Teatru Sejneńskiego (PL) z Frankiem Londonem, Michaelem Alpertem i Davidem Krakauerem (US), a także specjalnie na ten koncert zaproszeni: Abate Barihun z zespołem (IL) oraz Jazz Band Młynarski-Masecki (PL). Koncert, rejestrowany i retransmitowany przez TVP2, poprowadzili: Janusz Makuch, dyrektor FKŻ i Alicja Popiel z Telewizji Polskiej.

Wszystkie festiwalowe koncerty z synagogi Tempel oraz „Szalom na Szerokiej” były transmitowane na żywo w internecie: na stronie www festiwalu oraz na Facebooku. 

SZTUKA

Sambation to projekt artystyczny, który specjalnie na 28. FKŻ stworzyliśmy wspólnie z izraelskim kolektywem HaMiffal z Jerozolimy.

Mieszkanie i podwórko kamienicy przy ulicy św. Sebastiana 32, należącej do rodziny Bosaków (obecnie mieszkającej w Izraelu), zostało zamienione w przestrzeń działań artystów z Izraela, którzy mieli zmierzyć się z historią miejsca, jego teraźniejszością, a także z własną tożsamością. Efektem tych działań były instalacje artystyczne, happeningi, oprowadzania kuratorskie i spotkania z artystami, projekcje filmów oraz warsztaty.

Sambation działał jedynie podczas 28. FKŻ – mieszkańcom kamienicy pozostawiliśmy ławkę oraz rzeźbę, którą stworzyli Shmulik Twig i Shavit Yaron, a także freski Meydada Eliyahu (dyrektora artystycznego projektu) na ścianie korytarza kamienicy.

Artyści izraelscy, którzy wzięli udział w projekcie: Ann Deych, Anat Bosak, Deborah Fischer, Gilli Levi, Itamar Hammerman, Kobi Vogman, Meydad Eliyahu, Michal Chevion, Michal Harada, Michael Cohen, Noa Arad Yairi, Neta Meisels, Shmulik Twig, Shavit Yaron, Tal Ben Hamo, Tal Harada, Yuval Yairi, dyrekcja artystyczna: Meydad Eliyahu. Strona projektu HaMiffal.

więcej informacji o projekcie Sambation

ZWIEDZANIA

Jedną z inspiracji do działań w ramach projektu Sambation była rzeka, a dokładniej – nieistniejąca już odnoga Wisły, oddzielająca Kazimierz od Starego Miasta, która przywodzi na myśl mityczny Sambation - czyli rzekę, za którą schroniło się Dziesięć Zaginionych Plemion Izraela.

To między innymi ta nieistniejąca rzeka, nieobecni mieszkańcy miasta, zapomniane lub przemilczane historie Kazimierza stały się motywami do stworzenia specjalnie na 28. FKŻ dwóch zwiedzań performatywnych. Łukasz Wojtysko, Magda Szpecht, Patrycja Kowańska i Martyna Wawrzyniak opracowali zwiedzania pt. Jak spacerować po Kazimierzu, żeby go nie zobaczyć? i Wcielanie. Jak zobaczyć to, czego nie widać, w których przewodnikami byli aktorzy: Lena Schimscheiner, Jan Sobolewski, Karol Kubasiewicz i Katarzyna Zawiślak-Dolny – opowiadający historie i odtwarzający sytuacje zasłyszane od dawnych i obecnych mieszkańców Kazimierza.

Podobnie, jak w poprzednich latach, dzięki Annie Kiesell i dr Agnieszce Legutko, festiwalowa publiczność miała okazję zapoznać się z najważniejszymi żydowskimi zabytkami i historią Kazimierza, Podgórza i Starego Miasta podczas tematycznych zwiedzań: Życie żydowskie na Kazimierzu i w Podgórzu, Żydowski Kraków, Synagogi i domy modlitw Kazimierza, Dawne getto żydowskie w Podgórzu, Cmentarze żydowskie. Wszystkie one odbyły się po polsku i angielsku, a dodatkowo specjalny spacer Kuzmir – Jeruszalajim in Pojln A. Legutko poprowadziła w jidysz, a śladami rabinów po cmentarzu Remuh w jęz. angielskim oprowadził Edgar Gluck, Naczelny Rabin Galicji.

WARSZTATY

Sercem każdej edycji FKŻ są warsztaty – uczestnicząc w nich macie bowiem okazję osobiście, własnymi zmysłami doświadczyć kultury żydowskiej.

Ponieważ FKŻ jest wieloletnim projektem edukacyjnym, niektóre warsztaty (jak np. muzyki klezmerskiej, śpiewu jidysz, spotkania otwarte) są kontynuowane niemalże od zarania festiwalu. Oprócz nich jednakże jak co roku odbyły się specjalnie przygotowane na aktualną edycję warsztaty dla młodzieży, interaktywny warsztat języka jidysz dla dzieci, a także ‘kącik jidysz’ dla dorosłych.

Ogromną popularnością cieszyła się seria warsztatów kulinarnych, prowadzonych przez jednego z najlepszych szefów kuchni z Izraela, właściciela wielokrotnie wyróżnianej i nagradzanej restauracji ‘Eycaluptus’ – Moshe Bassona. Uczestnicy warsztatów, zatytułowanych Z Biblii na talerz, mogli nauczyć się przygotowywać dania wymieniane w Biblii.

Dla smakoszy przygotowaliśmy też Kolację Szabatową i Szabatowe Śniadanie w Chederze: specjały kuchni przygotowane przez Sabinę Francuz i załogę Chederu były tutaj pretekstem do tego, by wspólnie spędzić czas w to najważniejsze święto żydowskie, jakim jest Szabat.

PRACOWNIA SENIORA

Nasi Macherzy – festiwalowi wolontariusze – przygotowali też specjalną festiwalową edycję swojego całorocznego projektu Pracownia Seniora. Starsi uczestnicy festiwalu mogli wziąć udział w warsztatach teatralnych, warsztatach tańca izraelskiego, w grze miejskiej, zwiedzaniu cmentarza żydowskiego oraz w warsztatach sztuki żydowskiej pt. Ozdoby żydowskiego domu.

więcej informacji o Pracowni Seniora

WYRÓŻNIENIE DLA JANUSZA MAKUCHA

Za stworzenie Festiwalu Kultury Żydowskiej i jego rozwijanie przez ostatnie trzy dekady, założyciel FKŻ i jego dyrektor Janusz Makuch otrzymał tytuł ‘Przyjaciel Izraela’, który z okazji jubileuszu Państwa przyznano jednej osobie z każdego kraju na świecie.

Specjalny dyplom, któremu towarzyszył osobisty list od Prezydenta Izraela Reuvena Rivlina do Janusza Makucha wręczyła Anna Azari, Ambasador Izraela w Warszawie.

Ceremonia wręczenia wyróżnienia do końca pozostawała tajemnicą dla jego laureata, a odbyła się podczas koncertu „Szalom na Szerokiej” w obecności 15-tysięcznej publiczności.

więcej informacji o wyróżnieniu

28. FKŻ - podsumowanie

W zgodnej opinii uczestników tegorocznej edycji Festiwalu Kultury Żydowskiej, była ona nie tylko doskonałym zwieńczeniem 30 lat obecności festiwalu w Krakowie, ale też ważnym wydarzeniem świętującym rocznicę powstania Izraela i odrodzenia się niepodległej Polski.

Zapraszamy do obejrzenia krótkich relacji z poszczególnych dni 28. Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie, których autorami są Mateusz Miszczyński i Jakub Słabek.

WYDARZENIA TOWARZYSZĄCE

118 wydarzeń w programie towarzyszącym 28. Festiwalu Kultury Żydowskiej zostało przygotowanych przez naszych partnerów: JCC Krakow, Żydowskie Muzeum Galicja, Stowarzyszenie Żydów Postępowych w Krakowie Or Chadasz, Katedrę Judaistyki UJ, Polaron, Galerię LueLue oraz Dydo Galerią Plakatu.

Sponsorzy 28. FKŻ

Pełna lista sponsorów i partnerów 28. FKŻ znajduje się tutaj.

FESTIWALOWE STATYSTYKI, ZASIĘG

260
ilość wydarzeń 28. FKŻ
132
wydarzeń w programie głównym
128
wydarzeń towarzyszących
236
artyści, wykładowcy, instruktorzy
67
wolontariuszy
33 343
publiczność
143
akredytowani dziennikarze
353
informacji medialnych
67 491
oglądalność transmisji koncertów 28. FKŻ w internecie (strona www oraz Facebook)
186 209
oglądalność retransmisji koncertu Szalom na Szerokiej w TVP2
54 520
użytkowników strony www FKŻ podczas festiwalu
229 381
ilość odsłon strony www FKŻ podczas festiwalu
15 978 / 15 720
polubienia / obserwujący fanpage FKŻ na Facebook
2 905 328
wyświetleń klipów na kanale FKŻ w serwisie YouTube
4 433
subskrybentów kanału FKŻ na YouTube
1 179
obserwujących na Instagramie

LINKI, INFORMACJE, MATERIAŁY

Identyfikacja wizualna 28. Festiwalu Kultury Żydowskiej została stworzona przez Studio Otwarte.
Serwis fotograficzny: Bartosz Dittmar, Szymon Makuch, Michał Ramus
Dokumentacja video: Mateusz Miszczyński, Jakub Słabek
Realizacja transmisji internetowych: AJC TV
Nagranie wykładów: Zbigniew Grzywacz
Klip promocyjny: Studio Otwarte

Aktualności

Zobacz wszystkie
Zapisz się do newslettera


Wyrażam zgodę na otrzymywanie korespondencji drogą elektroniczną. *Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Stowarzyszenie Festiwal Kultury Żydowskiej z siedzibą w Krakowie zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 922) w celach marketingowych i handlowych. <!--br--> Oświadczam, że zostałem/am poinformowana, że administratorem danych osobowych jest Stowarzyszenie Festiwal Kultury Żydowskiej, z siedzibą w Krakowie (31-056), ul. Józefa 36. <!--br--> Zostałem poinformowany, że podanie danych jest dobrowolne i przysługuje mi prawo dostępu do treści swoich danych oraz ich poprawienia. <!--br--> Zostałem poinformowany o możliwości wycofania niniejszej zgody na przetwarzanie danych osobowych, a także o tym, że jej wycofanie nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem. *Wyrażam zgodę na przesyłanie informacji handlowych i marketingowych drogą elektroniczną przez Stowarzyszenie Festiwal Kultury Żydowskiej zgodnie z ustawą z dn. 18 lipca 2002 roku o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2002 r. Nr 144, poz. 1204 z późn. zm.).*
Administratorem danych osobowych jest Stowarzyszenie Festiwal Kultury Żydowskiej, z siedzibą w Krakowie (31-056), ul. Józefa 36. Oświadczam, że dane podałem dobrowolnie i zastrzegam sobie prawo dostępu do udostępnionych przez mnie treści, ich poprawiania oraz usuwania

loader